Dünya Sağlık Örgütü ve Vision Loss Expert Group, düzeltilebilir kırma kusurlarında gözlük erişimine ilişkin verileri 22 Mayıs 2025’te yayımladı. The Lancet Global Health verilerine göre düşük gelirli ülkelerde gözlüğe ihtiyacı olan her üç kişiden yaklaşık ikisi gerekli araca sahip değil.
Afrika DSÖ Bölgesi’nde kırma kusuru bulunan kişilerin yaklaşık yüzde 70’i gözlük kullanamıyor. Çalışma 76 ülkede 815 binden fazla kişiden elde edilen verileri inceledi; kadınlar ve yaşlılar düzeltici gözlüğe erişimde daha dezavantajlı kaldı.
2030 hedefi
DSÖ, 2021’de kabul edilen hedef doğrultusunda 2030’a kadar etkili gözlük kapsamasında yüzde 40 artış sağlanması gerektiğini bildirdi. 2000–2023 arasında doğru reçeteli gözlük kullananların sayısında yüzde 50 artış görülmesine rağmen mevcut ilerleme hedefin gerisinde.
DSÖ, göz sağlığı hizmetlerinin birinci basamak sağlık sistemlerine dahil edilmesini, eğitimli personel ve uygun fiyatlı gözlük tedarikinin artırılmasını istedi.
SPECS 2030 ve posta iş birliği
SPECS 2030 girişimi hizmet tasarımı, personel, toplum bilgilendirmesi, maliyetlendirme, sürveyans ve araştırma başlıklarıyla erişim açığını kapatmayı amaçlıyor. 16 Mayıs 2025’te DSÖ ile Evrensel Posta Birliği, posta ağlarının gözlük erişimini desteklemesi için iş birliği açıkladı.
DSÖ, gözlüğe erişimin yalnızca görme düzeltmesi değil, eğitim, istihdam ve günlük yaşam güvenliği açısından da temel bir sağlık hizmeti olduğunu vurguladı.
Erişim açığının nedeni
Gözlük gereksiniminin karşılanması, yalnızca ürünün satın alınabilmesine bağlı değil; görme taraması, doğru ölçüm, uygun reçete, eğitimli personel ve gözlüğün kişiye ulaştırılması aynı hizmet zincirinin parçaları. Çalışmanın 76 ülkedeki verileri, bu zincirin düşük gelirli bölgelerde özellikle kırılgan olduğunu gösteriyor.
Kadınlar ve yaşlılar için ortaya çıkan erişim farkı, göz sağlığı programlarının yalnızca toplam kullanıcı sayısıyla değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ediyor. DSÖ’nün SPECS 2030 çerçevesi, kapsama artışını izlerken hizmete erişimi gelir, yaş ve cinsiyet gibi kırılımlarla takip etmeyi amaçlıyor.