Dünya Sağlık Örgütü, ev içi hava kirliliğinin 2021’de tahminen 2,9 milyon ölüm ve 95 milyon engelliliğe ayarlanmış yaşam yılıyla (DALY) bağlantılı olduğunu bildirdi. DSÖ’nün bilgi notuna göre yaklaşık 2,1 milyar kişi hâlâ açık ateş veya verimsiz ocaklarda kerosen, odun, tezek ya da kömür kullanarak yemek pişiriyor.
Ev içi maruziyetin sağlık yükü
2021’deki 2,9 milyonluk tahmini yükün yüzde 32’si iskemik kalp hastalığına, yüzde 23’ü inmeye, yüzde 21’i alt solunum yolu enfeksiyonlarına, yüzde 19’u kronik obstrüktif akciğer hastalığına ve yüzde 6’sı akciğer kanserine ayrılıyor. Beş yaş altındaki çocuklarda zatürre ölümlerinin yüzde 44’ü ev içi hava kirliliğine bağlanıyor; bu grupta 309 binden fazla ölümden söz ediliyor.
Temiz olmayan yakıt kullanımı kent ve kır arasında da farklılaşıyor. DSÖ, 2021’de kirli yakıt kullanım payını kentlerde yüzde 14, kırsal alanlarda yüzde 49 olarak veriyor. Kötü havalandırılan bir evde ince partikül yoğunluğunun kabul edilen düzeyin 100 katına çıkabileceği belirtiliyor. Kadınlar ve çocuklar ocak başında daha fazla zaman geçirdikleri için maruziyetin eşit dağılmadığı vurgulanıyor.
DSÖ’nün temiz yakıt çerçevesi
DSÖ; güneş, elektrik, biyogaz, LPG, doğal gaz, alkol yakıtı ve kılavuz emisyon hedeflerini karşılayan biyokütle ocaklarını temiz yakıt ve teknoloji grubunda değerlendiriyor. İşlenmemiş kömür tavsiye edilmiyor, gazyağı için koşullu yaklaşım korunuyor. Bilgi notu, enerjiye erişim ile hava kalitesi politikasının birlikte ele alınması gerektiğini de gösteriyor.
DSÖ aynı notta mevcut hız korunursa 2030’da 1,8 milyar kişinin temiz pişirme olanaklarından yoksun kalacağını öngörüyor; bu ileriye dönük tahmin 2021 verisinden ayrı okunmalı. Ev içi hava kirliliği ve sağlık bilgi notu, rakamların kapsamını ve kullanılan sınıflamayı açıklıyor.