Dünya Sağlık Örgütü, 24 Ekim 2024 tarihli dış ortam hava kirliliği bilgi notunda 2019 yılında dış ortam hava kirliliğinin dünya genelinde 4,2 milyon erken ölümle ilişkilendirildiğini bildirdi. Not, en büyük yükün Güneydoğu Asya ve Batı Pasifik bölgelerinde bulunduğunu belirtiyor. DSÖ bu hesabı 2019 yılına ait maruziyet ve sağlık verileri üzerinden kuruyor.
Ölüm yükünün dağılımı
Bilgi notundaki dağılıma göre 4,2 milyon ölümün yüzde 68’i iskemik kalp hastalığı ve inmeye, yüzde 14’ü kronik obstrüktif akciğer hastalığına, yüzde 14’ü akut alt solunum yolu enfeksiyonlarına, yüzde 4’ü ise akciğer kanserine ayrılıyor. Düşük ve orta gelirli ülkeler toplam yükün yüzde 89’unu taşıyor.
DSÖ, dış ortam kirliliğinin başlıca bileşenleri arasında sülfat, nitrat, amonyak, sodyum klorür, siyah karbon, mineral toz ve suyu sayıyor. Karbon monoksit, yer seviyesi ozon, azot dioksit ve kükürt dioksit de ayrı kirletici başlıkları olarak ele alınıyor. Ulaşım, enerji, sanayi, atık ve tarım sektörleri başlıca kaynak grupları arasında gösteriliyor.
PM2.5 göstergesi ile sağlık sonucu ayrımı
Not, ince partikül maddeyi dış ortam hava kirliliğinin sağlık yükünü izlemek için önemli bir vekil gösterge olarak kullanıyor. Ancak 4,2 milyonluk sonuç, tek bir ölçüm istasyonunun verisi ya da yalnızca bir kirleticinin aynı yıl içindeki sayımı değil; DSÖ’nün 2019 maruziyet ve hastalık yükü hesabı. Bu nedenle rakamın yılı ve kapsamı birlikte aktarılmalı.
Kaynak olarak kullanılan DSÖ dış ortam hava kirliliği bilgi notu, hava kirliliği ile kalp-damar hastalıkları, solunum hastalıkları ve kanser arasındaki sağlık yükünü aynı çerçevede açıklıyor.