Dünya Sağlık Örgütü, 21 Ocak 2014’te evde pişirme, ısınma ve aydınlatmada kullanılan yakıt ve teknolojiler için sağlık temelli ilk kılavuzunu yayımladı. “WHO Guidelines for indoor air quality: Household fuel combustion” başlıklı belge 172 sayfa ve 9789241548885 ISBN numarasını taşıyor. Metin, bir yakıtın temiz sayılmasını yalnızca yakıt türüne değil, emisyon hızı hedeflerine bağlıyor.
Kılavuzun kapsamı ve emisyon yaklaşımı
Belge, iç ortam hava kalitesi dizisinin üçüncü cildi olarak hazırlandı. DSÖ; PM2.5 için yıllık kılavuz düzeyi ile karbon monoksit için 24 saatlik düzeyi karşılayacak emisyon hızlarının nasıl değerlendirileceğini, geçiş döneminde hangi yaklaşımın izleneceğini ve kömür ile gazyağının ev yakıtı olarak kullanılıp kullanılmaması gerektiğini ayrı sorular halinde ele alıyor.
Baca olmayan cihazlar için PM2.5 emisyon hızı hedefi 0,23 mg/dakika olarak veriliyor. Metin işlenmemiş kömürü ev yakıtı olarak tavsiye etmiyor. Gazyağı konusunda ise koşullu bir yaklaşım kuruyor. Bu nedenle kılavuzdaki “temiz” sınıflaması, yalnızca elektrik ya da gaz gibi yakıt isimlerinin listelenmesinden ibaret değil; cihazın emisyon performansını da içeriyor.
2014 verileri güncel tahmin olarak okunmamalı
Kılavuzun yayımlandığı döneme ilişkin arka plan bölümünde yaklaşık 3 milyar kişinin katı yakıtla pişirdiği veya ısındığı ve ev yakıtı dumanıyla bağlantılı erken ölümlerin yaklaşık 4 milyon olduğu belirtiliyor. Bu rakamlar 2014 metninin dönemsel verileri; sonraki DSÖ bilgi notlarının güncel tahminleriyle otomatik olarak aynı kabul edilemez.
DSÖ’nün ev yakıtı kılavuzu ile WHO/FWC/IHE/14.01 yönetici özeti, önerilerin dayandığı emisyon hedeflerini ve dönemin sağlık çerçevesini açıklıyor.