Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), kan bağışında gönüllülük payı yükselirken güvenli kana erişimin ülkeler arasında eşitlenmediğini bildirdi. 12 Haziran 2026 tarihli DSÖ açıklamasına göre 2013-2023 döneminde küresel kan toplama yaklaşık yüzde 19 arttı; 2023'teki yaklaşık 120 milyon bağışın yüzde 85'inden fazlası gönüllü ve ücretsiz donörlerden geldi.
Bu veri, bağışların niteliğinde küresel bir iyileşmeye işaret ediyor; ancak tek başına herkesin güvenli kana ulaşabildiği anlamına gelmiyor. DSÖ, 132 ülkeden derlenen sonuçlarda yüksek gelirli ülkelerin dünya nüfusunun yüzde 15'ini oluşturmasına karşın bağışların yüzde 36'sını topladığını aktardı. Ülkelerdeki bağış oranı binde 0,4 ile 53 arasında değişti, 24 ülke binde 5'in altında kaldı.
Gönüllü bağış artarken erişim açığı sürüyor
Güvenli kan; doğumda yaşamı tehdit eden kanamalar, ağır anemi, travma, yanık ve cerrahi işlemlerin yanı sıra orak hücre hastalığı, talasemi ve hemofili gibi durumlarda temel bir sağlık hizmeti. Dolayısıyla yüzde 85'i aşan gönüllü bağış payı önemli bir ilerleme olsa da bağışın nerede toplandığı ve kan ürününün kalite güvencesiyle hastaya ulaşıp ulaşmadığı belirleyici olmaya devam ediyor.
DSÖ'nün kan ürünleri başlığı, güvenli ve kalite güvenceli ürünlere evrensel erişimi sağlık sisteminin temel bileşenlerinden biri olarak tanımlıyor. Kurumun verisi, gönüllü bağışın güçlendirilmesiyle birlikte ülkeler arasındaki toplama, denetim ve erişim farklarının da ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Denetim ve finansman da tablonun parçası
Ülkelerin yaklaşık üçte birinde kan ve kan ürünlerinin güvenliği ile kalitesine ilişkin özel yasa bulunmuyor. Düzenli denetim yapan ülkelerin oranı yüzde 64, lisans uygulayanların oranı yüzde 62, akreditasyon oranı ise yüzde 40 düzeyinde kaldı. Yedi ülkeden birinden fazlası kan hizmetleri için özel kamu bütçesi veya maliyet karşılama mekanizması bildirmedi.
Kaynak: WHO - Safe blood supply improves as voluntary donations exceed 85% ve WHO - Blood products.