Dünya Sağlık Örgütü, standart dışı ve sahte tıbbi ürünlerin özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde önemli bir halk sağlığı riski oluşturduğunu açıkladı. DSÖ'nün konu sayfasına göre bu ülkelerde tahmini her on ilaçtan en az biri kalite testini geçemiyor veya sahte ürün kategorisine giriyor.
Örgüt, yaklaşık iki milyar kişinin gerekli ilaç, aşı ve tıbbi cihazlara düzenli erişememesinin bir boşluk yarattığını; bu boşluğun kimi zaman standart dışı ve sahte ürünlerle doldurulduğunu belirtiyor. Ürünler hem jenerik hem de orijinal markaları, kanser ilaçlarından ağrı kesicilere kadar farklı grupları hedefleyebiliyor.
Ekonomik kayıp ve tedarik zinciri riski
DSÖ bilgi notuna göre ülkeler bu ürünlere yılda yaklaşık 30,5 milyar dolar harcıyor. Standart dışı veya sahte ürünlerin çevrim içi ve enformel pazarlarda satılması, hastaların güvenilir tedarik zinciri dışına çıkma riskini artırıyor.
Risk yalnızca tedavinin etkisiz kalmasıyla sınırlı değil; ürünün içeriği ve dozuyla ilgili belirsizlikler hastaya doğrudan zarar verebiliyor. DSÖ'nün çerçevesi, erişim açığının kapatılması, düzenleyici gözetimin güçlendirilmesi ve şüpheli ürünlerin izlenmesi gereğine dayanıyor.
2026 uyarıları sınır ötesi hareketliliği gösteriyor
DSÖ, 2026'da Küresel Gözetim ve İzleme Sistemi üzerinden üye devletlere ardışık ürün uyarıları iletti. 7 Mayıs'ta standart dışı iyotlu kontrast maddeler, 16 Haziran'da sahte JAKAVI (ruxolitinib) ve 3 Temmuz'da sahte DARZALEX (daratumumab) için uyarı yayımlandı.
Kaynak: WHO - Substandard and falsified medical products ve WHO - Fact sheet.